การปฏิบัติตนเพื่อป้องกันและเสริมสร้างภูมิต้านทานของร่างกาย
ระบบภูมิคุ้มกัน (immune system)
Immune System คือ ระบบภูมิคุ้มกันทั้งหมดของร่างกายที่ทำหน้าที่คอยป้องกันไม่ให้เชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอมที่เป็นอันตรายเข้ามาทำอันตรายต่อร่างกาย หรือเมื่อหลุดเข้ามาแล้วระบบภูมิคุ้มกันก็จะพยายามทำลายกำจัดสิ่งแปลกปลอมให้หมดไปจากร่างกายโดยเร็วและอย่างมีประสิทธิภาพ
หน้าที่โดยสังเขปของระบบอิมมูนร่างกายคือ
- Defense ป้องกันและทำลายเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอม
- Homeostasis คอยกำจัดเซลปกติที่เสื่อมสภาพเช่นเม็ดเลือดที่มีอายุมากแล้ว ออกจากระบบของร่างกาย
- Surveillance คอยจับตาดูเซลต่างๆที่จะแปรสภาพผิดไปจากปกติ เช่น คอยดักทำลาย tumor cells เพื่อป้องกันการเกิดโรคมะเร็ง
ในปัจจุบันมีโรคใหม่ๆเกิดขึ้นมากมาย และในแต่ละวันของเรายังต้องสัมผัสเชื้อโรคทั้งเชื้อแบคทีเรีย เชื้อไวรัส และเชื้อโรคเล็กๆ มากมายที่เรามองไม่เห็น ซึ่งเชื้อโรคเหล่านั้นส่งผลให้ร่างกายของเราเจ็บป่วย แต่ทุกคนคงสงสัยว่าเหตุใดเราจึงไม่เจ็บป่วยง่ายๆ สาเหตุก็คือร่างกายของเรามีระบบภูมิคุ้มกันคอยป้องกันอยู่ ดังนั้นเราควรหันมาสนใจระบบภูมิคุ้มกันกันมากขึ้น
ระบบภูมิคุ้มกันเป็นกลไกการป้องกันตนเองอย่างหนึ่งของร่างกาย เมื่อมีสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่ร่างกายและอาจเป็นโทษกับร่างกายระบบภูมิคุ้มกันก็จะออกมาต่อต้านหรือทำลายสิ่งแปลกปลอมนั้น แต่หากในกรณีที่การทำงานของระบบภูมิคุ้มกันประสบความล้มเหลว ร่างกายก็จะถูกคุกคามด้วยโรคภัยไข้เจ็บ
โรคเอดส์เป็นโรคที่พบมากในปัจจุบันและมีแนวโน้มที่จะเป็นมากขึ้นในอนาคต เป็นโรคที่เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง เกิดจากการติดเชื้อไวรัสเอชไอวี ซึ่งจะเข้าไปทำลายเม็ดเลือดขาว ที่เป็นแหล่งสร้างภูมิคุ้มกันโรค ทำให้ภูมิคุ้มกันโรคลดน้อยลง ส่งผลให้ร่างกายอ่อนแอลงและทำให้เป็นโรคแทรกซ้อนได้ง่ายไม่ว่าจะเป็นโรควัณโรค ปอดบวม เยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรือมะเร็ง ซึ่งอาการของโรคจะรุนแรงมากกว่าคนปกติ และเป็นสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิต
ความเครียดเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันลดลง ซึ่งทำให้ร่างกายติดโรคได้ง่าย และผู้ติดเชื้อ HIV ที่มีความเครียดมาก ๆ จะเป็นการเพิ่ม ความเสี่ยง ต่อการพัฒนาเป็นโรค AIDS ได้ง่ายขึ้น แต่โรคเอดส์ไม่ได้ติดกันได้ง่ายๆ เชื้อไวรัสเอชไอวีพบในเลือดและสารคัดหลั่งหลายชนิดของร่างกาย ได้แก่ น้ำอสุจิ เมือกในช่องคลอดสตรี น้ำนม น้ำลาย แต่พบว่ามีอยู่ในเลือดมากที่สุด ปัจจัยที่ทำให้เป็นเอดส์นั้นมีหลายปัจจัยที่เหมาะสมไม่ว่าจะเป็นปริมาณของเชื้อไวรัสที่ได้รับว่ามากน้อยแค่ไหน หรือในกรณีของคนที่ร่างกายมีบาดแผลและไปสัมผัสกับเชื้อโรคก็จะมีปัจจัยเสี่ยงที่จะติดโรคมากกว่าคนที่มีร่างกายปกติ การเป็นกามโรคบางชนิด ก็จะช่วยให้เชื้อไวรัส เอดส์เข้าสู่ทางบาดแผลได้ง่ายขึ้น หรือการร่วมเพศแบบไม่ป้องกัน ปัจจัยเสี่ยงของคนที่ร่วมเพศบ่อยจะมากกว่าคนที่ร่วมเพศไม่บ่อยและป้องกันทุกครั้ง รวมไปถึงระยะเวลาที่ร่างกายของเราไปสัมผัสหรือภาวะภูมิต้านทานของร่างกาย ถ้าผู้ไปสัมผัสกับผู้ติดเชื้อร่างกายอ่อนแอ ไม่แข็งแรงก็จะมีโอกาสติดเชื้อง่าย
การรักษาโรคเอดส์ได้มีการพัฒนามาตลอดมีการพัฒนายาใหม่ๆ และการใช้ยาร่วมกัน การรักษาโรคเอดส์สมัยก่อนผู้ป่วยส่วนใหญ่มักจะเสียชีวิต แต่ปัจจุบันได้มีการพัฒนารักษาไวรัส รวมทั้งมีการใช้ยาร่วมกันทำให้ผู้ป่วยมีชีวิตยาวขึ้นดังนั้นผู้ที่ติดเชื้อ HIV ควรจะปรึกษาแพทย์ให้เร็วที่สุดเพื่อวางแผนการรักษา เชื้อ HIV จะทำลายระบบภูมิคุ้มกันโดยการทำลายเซลล์ CD4 เมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนแอก็จะเกิดการติดเชื้อฉวยโอกาส การรักษาโดยการให้ยาต้านไวรัสเป็นเพียงหยุดหรือทำให้เชื้อไวรัสแบ่งตัวลดลง ทำให้โรคไม่รุกลามจนกลายเป็นเอดส์ต่อไป
เอดส์เป็นโรคที่รักษาไม่หายขาด ผู้ติดเชื้อส่วนใหญ่มักจะเสียชีวิต เพราะเหตุนี้เป้าหมายในการรักษาโรคเอดส์นั้นเพื่อยืดอายุและทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นในระยะยาว หยุดการแบ่งตัวของไวรัสให้เหลือน้อยที่สุดและนานที่สุด และลดผลข้างเคียงของการใช้ยา
การรักษาแบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอน ดังนี้
1. การรักษาและป้องกันโรคแทรกซ้อน โรคติดเชื้อและอาการอื่นๆ เช่น เป็นไข้ ท้องเสีย น้ำหนักลด ซึ่งในปัจจุบันมียาที่จะรักษาโรคติดเชื้อแทรกซ้อนหลายชนิดด้วยกัน
2. การรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอดส์ แม้จะยังไม่มียาชนิดใดที่รักษาโรคเอดส์ให้หายขาดได้ แต่มียาที่สามารถช่วยหยุดยั้งการแบ่งตัวของไวรัสเอดส์ได้ เช่น ยา AZT เป็นต้น
3. การรักษาที่มุ่งเสริมหรือกระตุ้นภูมิต้านทานที่เสียไปในปัจจุบันมีการทดลองยาหลายตัว ในกลุ่มนี้ และคาดว่าหากใช้ร่วมกับยาต้านไวรัสเอดส์ น่าจะได้ผลการรักษาที่ดี
4. การฟื้นฟูสภาพจิตใจ ได้แก่ การให้คำปรึกษา การให้กำลังใจ การสงเคราะห์ด้านอาชีพ รวมทั้งการรักษาทางจิตใจเพื่อผ่อนคลายความกดดันจากหลาย ๆ ด้าน จากที่กล่าวมาโรคที่เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันโรคเอดส์เป็นเพียงหนึ่งโรคเท่านั้น ยังมีโรคอีกหลายอย่างที่ไม่ได้กล่าวถึง เพราะฉะนั้นการดูแลสุขภาพของเราเองก็เป็นสิ่งสำคัญ การออกกำลัง กายอย่างเหมาะสมสม่ำเสมอ ละเว้นของมึนเมาหรือยาเสพติด การลดความเครียด และความวิตก กังวลด้วย การทำสมาธิ และการมีชีวิตอยู่อย่างไม่ประมาท ก็จะช่วยให้ชีวิตของเรายืนยาวขึ้นได้
